BROŃ I AKCESORIA MYŚLIWSKIE

 

 

Myśliwi posługują się obecnie niemal wyłącznie strzelbami bezkurkowymi o konstrukcji Ansona-Deeleya
z 1875 r. z baskilą i kurkami wewnętrznymi. Po kolejnych udoskonaleniach strzelb przez W.W. Greenera J. Pur-deya i innych angielskich rusznikarzy, polegających na zastosowaniu lepszego ryglowania i wprowadzeniu eżektorów, czoków oraz bezpieczników konstrukcja broni w zasadzie nie uległa zmianie. Udoskonalenia oczy-wiście trwały i trwać będą, ale są one w zasadzie "kosmetyczne" i polegają na stosowaniu coraz lepszych stali, uszlachetnianiu luf, zdobnictwie, lepszych zabezpieczeniach, zwiększeniu szybkostrzelności itp. bron prochowa (lontowa) w pojawiła się w rękach myśliwych w II połowie XV w. Jej ewolucja do współczesnych konstrukcji bez-kurkowych trwała ok. 400 lat. To długo czy krótko w porównaniu z ewolucją broni ludzi pierwotnych? Najstarsi przedstawiciele "Homo" sprzed ok 2.5 miliona lat, posługiwali się kijem i kamieniem. Od kamieni otoczakowych do rewelacyjnego wynalazku - łuku, porównywanego z wynalezieniem broni palnej, co najprawdopodobniej nastąpiło w środkowej fazie paleolitu górnego, ok 30 tys. lat temu (źródła podają różne daty od ok. 35 do 20 tys. lat wstecz) minęło niespełna 25 tysięcy wieków. Okres oczekiwania na strzelby myśliwskie od pojawienia się łuku skrócił się do ok. 315 wieków, a więc ok. 80 razy. Jak szybko pojawi się kolejny rewelacyjny wynalazek i czy zostanie zaakceptowany w łowiectwie w dobie niesprzyjającej aury polowaniom?

Znaczna część myśliwych podchodzi do posiadanej broni emocjonalnie, przywiązuje się do niej, dba o nią, nazywa ją pieszczotliwie (Włodzimierz Korsak swoją trójlufkę nazywał "bronką") i kolekcjonuje. Jeszcze niedawno wierzono, że bron można "zaczarować lub "zepsuć", a sposobów na jej "odczynienie" było wiele. Zapewne dbałość o broń i dbanie o jej magiczną skuteczność była także przedmiotem troski pierwotnych myśliwych, o czym świadczą ozdoby na harpunach, miotaczach oszczepów, ostrzach krzemiennych.

Znakami pocztowymi w sposób jedynie popularyzatorski można przedstawić rozwój broni myśliwskiej, pokazać jej rodzaje, sposoby posługiwania się w różnych kulturach i na różnym etapie rozwoju człowieka. Myślę że po zapoznaniu sie z poniżej przedstawionym materiałem ilustracyjnym łatwiej będzie nowo wstępującym do Polskiego Związku Łowieckiego przystąpić do zgłębiania wiedzy o broni z książek fachowych. Chciałbym, aby poniższa wiedza posłużyła do dbałości o broń i jej etyczne wykorzystywanie w praktyce łowieckiej.

     
Kość, kij, kamień, oszczep
     

Kość, kij i kamień były zapewne pierwszymi, rodzajami broni hominida - odległego przodka homo sapiens. Początkowo kije i kamienie nie były obrabiane, stosowano je w naturalnej postaci godząc zwierza z niewielkiej odległości lub ze skalnych nawisów. Po nabyciu umiejętności posługiwania się ogniem (korzystanie z palących się drzew, podtrzymywanie, przenoszenie ognia) zaczęto opalać kije i obrabiać ich końce w szpic (hartowanie).

     
Na znaczkach Australopiteki (4,5 - 1,2 miliona lat wstecz) z kością w ręku.
     
Rekonstrukcja sylwetki praczłowieka polującego kijem
i kamieniem
Neandertalczyk po udanych łowach Myśliwy  polujący na słonia. Malowidło naskalne z okolic miasta Konda
w Tanzanii.
       
Neandertalczyk
z zaostrzonym kijem.
Homo erectus
z opalonym
i zaostrzonym końcem kija
Homo heidelbergensis (archaiczny Homo sapiens) żyjący 650-250 lat wstecz z zaostrzonym kijem.
Neandertalczyk utwardzający (hartujacy) w ogniu końcówkę kija
Na znaczkach najstarsi łowcy z kijami  (od Pitekantropa do Neandertalczyka) -najbardziej prymitywną bronią myśliwską.
   
 
       
W wielu państwach, zwłaszcza Afryki, kij jest do dziś stosowany w polowaniu na drobnego zwierza. Od maczugi - pierwszej typowej broni obuchowej, wzięły początek buławy, buzdygany, wekiery
       

W miarę nabywania doświadczeń Homo erectus i Homo habilis zaczęli obrabiać kamienie "na ostro" tworząc tzw. pięściaki, Z upływem czasu kamienie nabierają odpowiednich kształtów w zależności od podstawowego przeznaczenia. Jedne służą do zadawania ciosów zwierzynie podczas walki wręcz lub dobijanej, kończącej żywot
w bagnie lub ugodzonej kijem czy kamieniem oraz do patroszenia zwierza (odpowiedniki dzisiejszych noży). Tak używane pięściaki można z pewnością zaliczyć do broni myśliwskiej.

Inne  wytwory krzemienne (rylce, skrobaki, przekłuwacze, drapacze, noże, siekiery) stały się "przodkami" narzędzi domowych i rzemieślniczych, aczkolwiek w pierwszym okresie ich użytkowania miały charakter uniwersalny, służyły jednocześnie do wielu zadań. Na przykład siekierami krzemiennymi dobijano zwierza zapędzonego w sieci lub zepchniętego z urwiska.

Pięściak (otoczak) z okolic Addis Abeby (Etiopia) z okresu bardzo wczesnego paleolitu . Homo habilis (człowiek zręczny) sprzed ok. 2 mln lat z pięściakiem w ręku. Pięściak używany przez Homo habilis (2,5–1,6 mln lat temu) ze starszej epoki kamienia. Krzemień, podstawowy materiał do wytwarzania narzędzi przez ludzi pierwotnych.
Wczesny homo z pięściakiem krzemiennym
   
Narzędzia kamienne i krzemienne z terytorium Gabonu. Pięściak, przecinak, grot, narzędzie bifacialne Różne narzędzia krzemienne Narzędzia krzemienne
w tym otoczaki, pięściaki, noże i zgrzebła z różnych okresów paleolitu, z odkrytego w 1881 r. stanowiska archeologicznego na wyspie Jersey.
       
Wiór i trzy ostrza. Piki (kilofy), narzędzia powstałe przez dwustronne odbicie i mające na końcu grube ostrze Pięściaki krzemienne
 
 
Pięściak krzemienny sprzed 1,8 mln lat. Pięściak krzemienny (na znaczku po lewej) i dwa narzędzia z Terytorium Afarów i Issów (dawniej Somali Fr., obecnie Dżibuti)) - rdzeń i pięściak - rozłupiec. Ostrze krzemienne z Czadu.
     
Narzędzia krzemienne z Minihagalkandy na Siri Lance datowane na 300 - 125 tys. lat wstecz.    
     
     

Po lewej pięściak sprzed 300-200 tys. lat (Kraj Saary). W środku buła krzemienna z kopalni w Krzemionkach Opatowskich funkcjonującej w neolicie. Po prawej pięściak oraz przykłady obsadzenia narzędzi kamiennych.

     
   
   
Na stemplach drapacz krzemienny. Ilustracje całości przedstawiają wykopaliskową czaszkę i rdzeń krzemienny.
 
   
   
Homo sapiens polujący z pięściakiem krzemiennym na nosorożce. Siekiera z okresu pucharów lejkowych (3700-1900 p.n.e).
   
Krzemień opatowski wydobywany w neolicie i epoce żelaza  
  Narzędzia krzemienne z II połowy VI tysiąclecia z Borzejowic na Kujawach
   
Na całości chińskiej Homo erectus pekinensis, ok 550 tys. lat temu (znaczek) oraz grupa Sinanthropów przy codziennych zajęciach (powrót z polowania i obróbka kamieni). Na znaczkach Mozambiku myśliwi obrabiają kamienie na tle malowideł naskalnych w grocie Altamira (Hiszpania) i Niaux (Francja)
       
     
Paleolityczni myśliwi przy obróbce i wydobywaniu kamieni do produkcji broni i narzędzi krzemiennych
 

Kij  z wmontowaną kościaną lub krzemienną końcówką (grot, grocik)  stał się oszczepem. W epokach brązu
i żelaza otrzymał metalowe ostrze z osękiem i służył myśliwym po wiek XIX. O polowaniu z oszczepem na niedźwiedzia pisał Adam Mickiewicz w "Panu Tadeuszu", a Julian Fałat namalował oszczepników na radziwiłłowskich łowach Nieświeżu.

Końcówki oszczepów zaopatrywano też w kościane ostrza z kilkoma zadziorami, które po ugodzeniu zwierzęcia lub ryby oddzielały się od drzewca, pozostawały w tuszy i prowadziły do wykrwawienia się zwierza. Trzonek przywiązany do harpuna linką utrudniał ucieczkę trafionemu zwierzęciu.

Najstarszy oszczep znaleziono w 1948 r. w kopalni marglu koło Lehringen między żebrami około 45-letniego prasłonia. Ten oszczep liczący sobie około 100000 lat, wykonany jest z kawałka drewna cisowego o długości 2,15 metra.

Aby zwiększyć siłę wyrzutu oszczepu, myśliwi wynaleźli już przed około 50 000 lat miotacz oszczepów. Wynalazek ten znany był na całej ziemi już we wczesnej epoce kamiennej. Miotacz oszczepów jest kawałkiem drewna długości 60 - 80 cm. Na jednym jego końcu znajduje się uchwyt, na drugim niewielki występ lub wcięcie, do osadzenia oszczepu. W ten sposób rzutnia stanowi znaczące przedłużenie rzucającego ramienia umożliwiając zasięg rzutu do ok. 100 m.

 
Słynny paleolityczny rzeźbiony miotacz oszczepu w wyobrażeniem ptaka z jaskini krasowej w Pirenejach  Mas-d' Azil. Saint-Germain-en-Laye,  Musee des Antiquites Nationales.
 
Ostrza  włóczni i groty strzał
   
   
Grot krzemienny z Castel San Pietro Terme  (prow. Bolonia - Italia) Groty krzemienne, z brązu i narzędzia z poroża jelenia na marginesie bloku ze znaczkami przedstawiającymi życie ludzi w epokach: kamiennej, brązu i żelaza.
     
Krzemienne grot oszczepu i ostrze włóczni  z epoki brązu. Groty krzemienne. Na stemplu, prawdopodobnie, ostrze znalezione urugwajskiej w rzece Qugeuay. W Urugwaju znaleziono wiele narzędzi krzemiennych z okresu 5-6 tys. lat wstecz. Późnoneolityczny grot krzemienny z el Borma w Tunezji.
Neandertalczyk z oszczepem zakończonym krzemiennym grotem. Neandertalczycy polujący na niedźwiedzia. Groty oszczepów uzbrojono końcówkami kościanymi lub krzemiennymi.
   
Homo erectus (na znaczku) polujący z oszczepem na nosorożca Homo afarensis (na znaczku) w polowaniu na mamuta i homo erectus (na marginesie bloku) poluje na nosorożca
       
Polowanie na słonia za pomocą oszczepu. Pierwszy  znaczek o tematyce łowieckiej z 1894 r. Łowcy z okresu paleolitu (po lewej) i neolitu (Homo sapiens) z oszczepem uzbrojonym  krzemiennym ostrzem. Neandertalczyk z uzbrojonym oszczepem Homo sapiens z włócznią na tle malowideł naskalnych
     
Paleolityczni myśliwi z oszczepami uzbrojonymi w grociki krzemienne
     
Mamut i paleolityczny grot oszczepu z Muzeum Stillfried (Austria). Po lewej harpuny z Afryki. Po prawej neolityczne harpuny z wieńca jelenia odkopane w osiedlach budowanych na palach  na terenie Szwajcarii (Muzeum w Bernie).
       
Siekiery krzemienne, miedziane i brązowe wykorzystywane były pomocniczo
w łowach (dobijanie zwierza zapędzonego w bagna i sieci, podczas polowań wręcz i w obronie własnej). Po lewej neolityczna siekiera z Urugwaju i sposób zamocowania tłuka.

U dołu od lewej Homo sapiens z oszczepem i siekierą na tle neandertalczyków z kijami lub oszczepami.

Po środku myśliwy (wojownik) Ötzi (3350–3100 BC),  znaleziony w Alpach Tyrolskich.  Przy zamrożonych zwłokach znaleziono m.in. siekierę miedzianą, fragmenty łuku, kołczan ze strzałami i nóż krzemienny.

Po prawej brązowe topory z XX -IX wieku p.n.e. z trenów  naddniestrzańskich.

     
   
   
   
Miecz, grot oszczepu, topór żelazny, bransoleta i rdzeń krzemienny. Nóż i grot oszczepu z terenów czarnomorskich. II tysiąclecie p.n.e.
   
   
Po lewej: tradycyjne oszczepy i dzidy myśliwych z Botswany

Po prawej polowanie na dzika z użyciem oszczepu.

Po lewej luksusowy nóż (Hirschfänger) i ostrze oszczepu (oszczep na dziki - sauspieß) wykonane ze stali damasceńskiej XVIII w..  
   
     
U góry: myśliwi z dzidami i oszczepami z ostrzem metalowym.

Po lewej: scena z polowania. Mozaika z okresu rzymskiego przedstawiająca polowanie na lwa z oszczepem i z psem (Muzeum Mozaik w Algierze)

     
     
Ostrza wielozębne do polowań par force w kulturach wschodnich. Trójząb (trident) do polowania na lamparta we wschodniej Azji  i dwuząb (bident) na antylopy w Afryce.
   
     
sztylet krzemienny z późnego neolitu Sztylety z brązu 18-16 w. p.n.e. Tradycyjne noże i sztylety malezyjskie
     
     
Tradycyjne noże malezyjskie. Noże o podobnych kształtach stosowane są i dzisiaj przez myśliwych.  Po prawej  ozdobny sztylet z ostrzem krzemiennym z Muzeum w Liberville.
       

Łuk

       

Rewolucyjnym wynalazkiem był łuk. Na temat okresu zbudowania pierwszych egzemplarzy tej broni miotającej nie ma jednolitego poglądu. Jak już nadmieniono nastąpiło w środkowej fazie paleolitu górnego, ok 30 tys. lat temu (źródła podają różne daty od ok. 35 do 20 tys. lat wstecz).

Łuk szybko rozprzestrzenił się na wszystkich kontynentach (poza Australoazją). Najstarszą formą jest łuk prosty wykonany z twardego, giętkiego pręta drewnianego, którego końce połączone są ścięgnem. Niektórzy historycy dopatrują się w późnopaleolitycznych malowidłach naskalnych łuków refleksyjnych, których zaletą była większa siła rażenia, zasięg i łatwiejszy naciąg dzięki naciągowi wstępnemu przy zakładaniu cięciwy. Takie łuki składano z różnych części (drewna, rogu, ścięgien), które początkowo wiązano, później klejono. Łuk refleksyjny nazywany jest łukiem wschodnim lub azjatyckim, ponieważ był na wyposażeniu myśliwych i wojowników Asyryjczyków, Chińczyków, Nomadów wielkich stepów (Scytów, Sarmatów, Partów, Hunów, Awarów, Mongołów, Turków, Madziarów), Hindusów i Arabów.

Wynalezienie łuku wymusiło kolejne wynalazki - już w paleolicie grociki krzemienne, zastąpione metalowymi w epoce brązu i żelaza. Łuki z zatrutymi strzałami nadal są używane przez myśliwych plemion afrykańskich, południowoamerykańskich i oceanicznych.

Łuk był bronią dającą łowcy większe bezpieczeństwo, a także z uwagi na skuteczność polowania pozwalał zaoszczędzić czas i oddać się łowcy innym zajęciom (tworzeniem kolejnych wynalazków, działalności artystycznej itp.).

We współczesnym myślistwie łuk przeżywa renesans. W latach 60. ubiegłego wieku w USA skonstruowano skomplikowany łuk bloczkowy, umożliwiający myśliwemu długie oczekiwanie na zwierzynę z naciągniętą mocno cięciwą. Zaletą łuku jest duża siła rażenia, bezgłośny i precyzyjny strzał.

       
       
       
Łuk był rewolucyjnym wynalazkiem paleolitycznego myśliwego. Używany jest w łowach do dnia dzisiejszego
 
       

Przykłady wykorzystania łuku w różnych kulturach.

       
Inna broń prymitywnych plemion łowieckich
       

U pierwotnych ludów w tropikalnej dżungli Ameryki Środkowej i Południowej, a także Południowo - Wschodniej Azji najbardziej rozpowszechnioną i niebezpieczną bronią strzelecką jest dmuchawka. Dmuchawka długości 2 do 3 metrów jest rurką wykonaną z bambusu, łodygi trzciny lub niektórych gatunków palmy, z których usunięto rdzeń. Tam gdzie brakuje odpowiedniego materiału, dmuchawki skleja się z dwóch połówek kija po wydrążeniu w poszczególnych częściach półokrągłych rowków. Powstaje w ten sposób bardzo mocna rurka.

Ostro zaostrzoną strzałkę dmuchawki wykonuje się z drzazgi bambusowej lub żebra liścia palmowego, na końcu zaś mocuje się kłębek bawełny zapobiegający utracie powietrza przy dmuchnięciu przez strzelca. Dmuchawki na Borneo dodatkowo wyposażone są w podobne do bagnetu ostrze metalowe, służące do dobijania grubego zwierza. Z dmuchawek strzela się do zwierzyny grubej (jelenie, jaguary, i drobnej (małpy) oraz ptactwa.

 

 

 

 

 

   

Myśliwi z Archipelagu Malajskiego podczas polowania przy użyciu dmuchawki

       

Proce i bumerangi, miotacze

       

Proce to historyczna broń miotająca, składająca się ze sznura lub rzemienia, w środku długości którego znajduje się miseczka na pocisk, wykonana ze skóry lub tkaniny. Robiono je też z rozdwojonego patyka i sznura. Miotano z niej kamieniami lub pociskami z suszonej gliny albo odlewanymi z ołowiu. Aby z niej wyrzucić pocisk, należy trzymać końce sznurka w jednej ręce i kręcić nimi coraz szybciej. Gdy sznurek nabierze odpowiedniej prędkości, należy wypuścić z ręki jeden koniec sznura, uwalniając w ten sposób pocisk. Współczesne proce między do widełek przytwierdzone maja gumy.

Bumerang jest bronią ręcznie miotaną stosowana zarówno do polowań, jak i do walki. Jego zasięg nie przekracza zwykle 150 m i jest zależny od typu i ciężaru bumerangu oraz siły i techniki rzucającego. Używana przez Aborygenów nazwa brzmi boo-mar-rang, czyli kij, który wraca. 

Bumerangi poza ich ojczyzną Australią była znana i używana także w innych kulturach, między innymi
u Germanów w Starożytnym Egipcie, południowo-wsch. Azji oraz Ameryce Środkowej.

       
   
Bumerang i prymitywne metody polowań buszmenów przy użyciu kijów, kulistych miotaczy i proc.
   
Noże rzutne i tomahawki
 

Noże do rzucania o wielu ostrzach używane są powszechnie w Sudanie, Afryce Centralnej, Kamerunie i Gabonie. Broń tę opatrzoną najczęściej dodatkowymi szpicami rzuca się z pleców tak, że ostrze zawsze wbija się
w zdobycz. Działanie tej broni, zarówno jako myśliwskiej, jak i wojennej nie było szeroko rozpowszechnione. okazy takich noży znajdują się w Muzeum Narodowym w Poznaniu.

 
     
 
broń rzutna
     
Kusza
 

Kolejną wojskową i myśliwską bronią miotającą były kusze, udoskonalone łuki. broń ta znana była już w sta-rożytnych Chinach (ok. XI w. p.n.e.), starożytnej Grecji (IV w. p.n.e.) i w Rzymie (II-IV w. n.e.). Kusza, zwana
w Polsce samostrzałem stosowana była okazjonalnie w myślistwie i strzelaniu do tarcz jeszcze w pierwszej połowie XIX w. Ciężkie kusze na bełty służyły do polowań na grubego zwierza, lekkie, zwane ptaszniczkami, do polowań kulami (arlabety) na ptaki i zwierzynę drobną, także przez damy. Popularność kusz wzrosła po wynalezieniu strzemienia ułatwiającego naciąg cięciwy, a następnie naciągów zwanych windami.

 
 
Prymitywne kusze plemion afrykańskich
     
   
Kusza z przyrządem do naciągania cięciwy (windą). 
U góry kusznicy napinają cięciwę "windą".

Kusza Wilhelma Tella. 

Projektant znaczka popełnił błąd rysując cięciwę za osadą.

     
     
broń palna
     

Wynalezienie prochu czarnego, nastąpiło prawdopodobnie w Chinach w III w. p.n.e., z udokumentowanym zastosowaniem militarnym do dział i bomb w okresie dynastii Song (960-1127). Do Europy dotarł przez Indie
i Azję Mniejszą w XIII w. Proch czarny należy do materiałów wybuchowych o małej mocy i plasuje się między materiałami wybuchowymi miotającymi a kruszącymi, gdyż w zależności od stopnia gęstości, warunków reakcji chemicznej oraz sposobu inicjowania może się wolno palić lub gwałtownie eksplodować.

Myśliwi skorzystali z prochu czarnego dopiero pod koniec XV w., kiedy udoskonalono umiejętność wykonywania luf (kucie, wiercenie), montażu panewki, dźwigni spustowej i kurków do umieszczenia tlącego sie lontu. Lontówki były niewygodne w użyciu, bowiem trzeba było utrzymywać tlący się lont, chronić proch przed wilgocią, nosić dwa rodzaje prochu (miotający do lufy i miałki do panewki), kule w kulownicy i pakuły. Pierwsze generacje broni, z bronią kapiszonową włącznie były budowane jako odprzodowe. Przy ładowaniu broni odprzodowej ładunek (proch, przybitka i pocisk lub śrut) wprowadzane są przy pomocy stempla od strony wylotu lufy. Przez otwór w tylnej części lufy (zapał) zapalany był ładunek prochowy. Zamknięcie lufy stanowił początkowo żelazny klin, później śruba ogonowa.

Dla ciężkiej broni odprzodowej konieczną była podpórka w postaci widełek. Aby oddać precyzyjny strzał Wolff Danener z Monachium wynalazł i zastosował juz 1543 r. mechanizm przyśpiesznikowy.

 
Arkebuz
 

Arkebuz. Wynalezienie zamka kołowego, kręconego (Radschloss) przypisywane jest Norymberskiemu mistrzowi rusznikarskiemu Georgowi Kuehfussowi (wg innych źródeł Johannowi Kiefusowi) w 1517 r. Rowkowane na obwodzie, stalowe kółko zamka kołowego napędzane było napiętą sprężyną poprzez nawinięty na wałek kółka łańcuszek. Aby napiąć sprężynę, obracano kółko przy pomocy klucza nasadowego, aż do zaskoczenia dźwigni zapadki. Po naciśnięciu spustu, kółko zaczynało się obracać i wywoływało iskry na pirycie (jak w zapalniczce do papierosów), zamocowanym pomiędzy szczękami kurka-wywołując tym zapalenie się prochu i strzał.

 
       
Cieszynka

Lekką, małokalibrową strzelbą o zamku kołowym i gwintowanych lufach jest cieszynka (z czeskiego Cieszyna) zwana "ptaszniczką" lub "ptaszą rusznicą" . Obok charakterystycznego kształtu i obniżenia kolby ("przykład do gęby", "sarnia nóżka") broń ta przyciąga uwagę przepiękną intarsją części drewnianych z macicy perłowej, kości
i kawałków metali. Części metalowe ptaszniczek i arkebuzów grawerowano, trawiono, złocono. Ta delikatna broń ulubiona była przez damy do polowaniach na zwierzynę drobną.

 

broń skałkowa
   

Wynaleziony w drugiej połowie XVI w. krzosowy po udoskonaleniu otrzymał nazwę zamka skałkowego. Przy zamku skałkowym, nazywanym także flintowym lub bateryjnym, iskra zapalająca powstaje przez zderzenie twardego krzemienia (flintu) ze stalowym krzesiwem.

Przez uruchomienie spustu zostaje pod wpływem sprężyny obrócony kurek z klinowym krzemieniem między szczękami. Kurek uderzając w lekko zakrzywioną powierzchnię uderzeniową stalowego krzesiwa (baterii) powodował odrzucenie pokrywy panewki i wywołanie iskier zapalających podsypkę prochową (bardzo drobno zmielony proch). Płomień z panewki przedostawał się przez kanalik (zapał) do lufy inicjując proces wystrzału. broń skałkowa miał kilka wad: niewielkie opóźnienie wystrzału, wrażliwość na zawilgocenie prochu (spaliło na panewce), ładowanie odprzodowe, głośne opadanie kurka wystraszające zwierzynę.

Mimo tego broń ta utrzymała się do połowy XVIII w. broń skałkowa była przeróżnego przeznaczenia
i konstrukcji. Aleksander Czerwiński wymienia skałkowe: pistolety myśliwskie, sztućce (gwintówki), janczarki (broń piechoty tureckiej o wielobocznych, inkrustowanych kolbach, ciężkich zwykle gwintowanych lufach z zam-kami skałkowymi, językiem spustowym zakończonym kulką bez osłony kabłąkowej), strzelby odtylcowe, wie-lostrzałowe, wielolufowe, dwururki, strzelby kacze, krótkie strzelby na dziki, strzelające kordelasy i oszczepy.

   
  Strzelba skałkowa z muzeum broni w Liege (Belgia).
   
   
     
     
       
  Strzelby i pistolety skałkowe.  
       
broń z zamkiem uderzeniowym - kurkowym
 

W początku XIX wieku pojawia się zamek kapiszonowy (uderzeniowy, perkusyjny) skonstruowany przez Aleksandra Johna Forsytha. Częściowo przerabiane są zamki skałkowe na zamki perkusyjne, panewka na proch
i bateria zostaje zastąpiona kominkiem, w miejsce kurka ze szczękami wchodzi kurek z masywną główką.

Kapiszon (mała kapeluszowata miseczka z miedzi, zawierająca ładunek rtęci piorunującej) nakładany jest na kominek. Uderzeniem kurka w kapiszon wywoływany jest płomień zapalający, który poprzez otwór w kominku powoduje zapalenie się ładunku miotającego.

Broń skałkowa była masowo przerabiana przez kowali i rzemieślników dla powstańców styczniowych. broni kapiszonowej używano do końca XIX wieku.

Strzelby z mechanizmem kurkowym zewnętrznym.

   
   

W 1835 r. francuski rusznikarz Casimir Lefaucheux skonstruował myśliwską broń odtylcową ładowaną nabojem zespolonym. Kolejnym ulepszeniem było skonstruowanie przez Potteta nabojów z centralnym zapłonem ze spłonką w metalowym dnie papierowej łuski co pozwoliło skonstruować strzelbę kurkową z wewnętrznymi iglicami, stosowaną wyjątkowo do dzisiaj.

W 1884 r. Paul Marie Eugene Vieille w oparciu o wynalezioną w 1883 r. bawełnę strzelniczą produkuje proch bezdymny. Proces ten powtórzył w Szwecji Alfred Nobel tworząc proch o lepszych właściwościach na bazie nitrogliceryny zwany balistydem. W 1886 r. proch bezdymny zastosowano w amunicji wojskowej, a następnie myśliwskiej. Wytwórcy broni musieli wprowadzić w niej zmiany konstrukcyjne polegające głównie na wzmocnieniu mechanizmów, zwłaszcza luf.

 
 
 
Datowniki reklamujące fabryki amunicji myśliwskiej.
   
   
broń odtylcowa współczesna
   

W II połowie XIX w., zwłaszcza w Anglii, powstają nowe konstrukcje broni myśliwskiej. W 1852 Charles Lancaster wprowadza do obrotu dubeltówki łamane z obrotowym kluczem pod baskilą, a ok. 1870 r. William Wellington Greener, James Purdey i James Webley produkują odtylcówki z kluczem na wierzchu baskili. Pojawiają się konstrukcje samoczynnych eżektorów, automatyczne bezpieczniki. Dubeltówki te konstrukcja są niemal identyczne ze współczesnymi.

 
  Dubeltówki  
     
     
 

 

 
       
  Dubeltówki horyzontalne.  
       
       
Dubeltówki o lufach pionowych (nadlufki boki).
   
   
   
broń kulowa i śrutowo - kulowa
 
Sztucer skałkowy i współcześnie produkowany przez zakłady w Iżewsku sztucer samopowtarzalny.  
   
U góry sztucery rosyjskie z różnymi typami kolb. Od góry: półpistoletowa, Monte Carlo, pistoletowa.
       
       
   
 
       
Sztucery z lunetą i bez służą do polowań na zwierzynę grubą.
       
Fabryki broni myśliwskiej
       
   
   

Tulska fabryka broni została wybudowana z rozkazu Piotra I w 1712 r. produkowano w niej broń dla rodziny carskiej i dworów w całej Europie. Tulscy rusznikarze słynęli z wyjątkowo pięknego zdobnictwa broni. Fabryka funkcjonuje z powodzeniem do dzisiaj, a z okazji 300 - lecia zakładu wydano w 2102 roku kilka walorów filatelistycznych.

   
   

Browning Arms Company – producent broni palnej
i łuków sportowych. Firma została założona w 1927
w Utah. W swojej ofercie posiada szeroką gamę strzelb, karabinów i pistoletów.

Firma opierała się na projektach Johna Browninga, jednego z najlepszych projektantów broni. Obecnie Browning Arms jest w pełni zależna od Fabrique Na-tionale de Herstal (Belgia).

Firma została założona w Isny w 1957 roku przez rusznikarza Horsta Blasera.  Firma produkuje broń myśliwską o wysokiej jakości, charakteryzującej sie wysoką modułowością, precyzją i zdobnictwem.
   
   

Zakłady FN Herstal powstały w 1889 roku w Herstal, niedaleko Liège. Spółka została utworzona przez belgijskich przemysłowców i miała produkować karabiny na licencji przedsiębiorstwa Mauser dla belgijskiej armii. W następnych latach asortyment przedsiębiorstwa rozszerzono o pistolety samopowtarzalne i broń myśliwską. (Wikipedia).

Po prawej znaczki dziurkowane (perfinsy od perforated initials). Znaczki dziurkowały głównie firmy, chroniąc je przed kradzieżą przez pracowników. Dziurki układane były najczęściej w formie inicjałów nazw firm lub ich właścicieli. Dziurkowanie firmy produkującej broń myśliwską (Fabrique Nationale d’Armes – perfin FN).

   
   

Fabryka broni myśliwskiej (Gewehrfabrik H. Bur-gsmüller & Söhne Kreiensen Harz 1939) reklamuje wyroby: dubeltówki, drylingi, sztucery, vierlingi, nadlufki, broń kombinowaną

"Zbrojowka Brno" powstała w 1918 r. z austro -węgierskich zakładów zbrojeniowych. Spośród przeróżnego asortymentu wyrobów przemysłu maszynowego wymienić można broń myśliwską. Autor strony posiadał m.in. kniejówkę tej firmy "Super Brno.

   
   
   
       

Fabryka została założona w tej miejscowości Suhl w 1898 czterech braci Merkel  i szybko zyskała wysoką markę. Słynęła z ręcznie wykonywanej, bogato grawerowanej broni myśliwskiej słynnej w całej Europie. Po wojnie fabryka stała się własnością skarbu NRD.

       
 
       

Niezliczeni są wynalazcy i producenci, którzy wnieśli swój udział do zróżnicowanego rozwoju broni palnej. Josef Werndl (1831-1889) jest wynalazcą wprowadzonego w roku 1867 w uprzedniej armii austro-węgierstdej karabinu Werndl kal. 11,15 mm. broń ta przerabiana była na sztucery myśliwskie. Werndl był właścicielem Waffenfabrik Steyer, później jej generalnym dyrektorem i kierownikiem Arsenału.

       
    Krzysztof Mielnikiewicz

 

 

Literatura:

- Jacek Wierzbicki. Epoka kamienia w Europie znakami pocztowymi pisana. Wydawnictwo Fundacji Archeologicznej. Zielona Góra 2012.

- Wanda Sarnowska. Łowiectwo w pradziejach [w] Łowiectwo, PWRiL. Warszawa 1989.

- Aleksander Czerwiński. Dawna broń myśliwska. Oficyna Wydawnicza Alma-Press. Warszawa 1997.

- Josef Iten Bucher, das Jagdsen in der Philatelie. Schweizerischen Motivsammler - Verein. 1981.

- Katalogi Michel.

- Wikipedia.

 

 

 

 

 

copyright: Krzysztof Mielnikiewicz

wszelkie prawa zastrzeżone

licznik odwiedzin: